Fotoboek Karssen (deel 2)

 

De oudste foto in het album?

Het is lastig om de foto’s te dateren. Meestal is niet eens bekend wie er op de foto afgebeeld is. Je kunt opzoeken wanneer een bepaalde fotograaf werkzaam is geweest, je kunt een schatting maken aan de hand van de kleding die gedragen wordt en hoe de personen afgebeeld werden. Je kunt de uitvoering van de afdruk bestuderen. In de loop der tijd werden ze op steeds dikker karton geplakt. De beeldmerken van de fotografen achterop de foto’s werden steeds meer uitgewerkt.

Er bevindt zich één foto in het album die gemaakt is door het Photographisch Atelier K. Karsen & C. Hamburger in Amsterdam. Aangezien dit atelier maar heel kort bestaan heeft, is de foto goed te dateren en weten we dat hij vrij oud is.

Eerst laten wij Wilfred van Leeuwen aan het woord. Die schrijft in een artikel ‘De oudste fotoateliers van Amsterdam’:

“ In de jaren 1863-1864 kende Amsterdam een kleine explosie van nieuw gebouwde fotoateliers, zowel van amateur- als van beroepsfotografen. Opvallend is dat de meeste niet door de gebruikelijke bouwers, de timmerman-architecten, werden ontworpen, maar door bekwame architecten als G.B. Salm, I. Gosschalk en J.H. Leliman. Dit duidt erop dat opdrachtgevers voor deze innovatieve bouwopgave hoge eisen stelden en zorgvuldige studie verlangden. De lichtgevoeligheid van met zilververbindingen bewerkte koperplaten en fotopapier was nog te gering om het zonder overvloedig licht te kunnen stellen. Om nu zoveel en zo egaal mogelijk licht binnen te laten, moest er bij voorkeur met glas en ijzer geconstrueerd worden; daarvoor waren bekwame en geavanceerde ontwerpers nodig. Leliman ontwierp in april 1864 een ‘photographisch atelier’ met een donkere kamer in een tuin aan de Achtergracht bij de Amstel. Die was waarschijnlijk grotendeels van hout, met gietijzeren trekstangen en bovenlichten. Het atelier was opgezet door de kunstschilders Kaspar Karsen en Conrad Hamburger, beiden lid van Arti et Amicitiae, waarvan Leliman eveneens de architect was.”

 

Advertentie in het Algemeen Handelsblad van 29 augustus 1864

 

Dat smaakvolle en geheel naar de eisen van de tijd ingerichte fotoatelier zag er misschien zo uit:


Dit is een houtgravure door Florimond van Loo van het fotoatelier van Charles d’ Hoy in Gent. De afbeelding is te vinden in de ‘Eenvoudige handleiding tot de photographie op collodium’ van Désiré van Monckhoven, verschenen in 1863.

Over het atelier van de ‘photographist’ schrijft hij dat het “behoort enigszins in de hoogte in het bovendeel van het huis of op een plat geplaatst te wezen. Eene der zijden moet geheel dicht zijn.” De andere zijde – meestal op het noorden zoals een schildersatelier – is voorzien van glasruiten “die men bijzonder dik, en liever wit of blaauwachtig dan groen- of geelachtig moet nemen. Die ruiten, wanneer zij te dun zijn, breken te licht bij stormweder, door hagel of door eenige andere uitwendige oorzaak. Zijn zij groenachtig inzonderheid geelachtig, dan wordt de duur van ‘t poseeren daardoor aanmerkelijk verlengd.”

 

Terug naar Karsen en Hamburger. De beide heren hadden de vennootschap op 18 mei 1864 laten registreren bij notaris W. Klinkhamer (Ned. Staatscourant 22 mei 1864):

Maar op 9 januari 1866 was de vennootschap alweer ontbonden:

Advertentie in de Staatscourant van 21 januari 1866
Advertentie in de Staatscourant van 21 januari 1866

 

En daarmee is de foto van de onbekende dame dus te dateren op plus minus 1865.

 

 

Bronnen:

Nanny Schmit