Met de fietstassen vol voedsel en drinken (blikjes uit Richmond, en groenten en fruit van de markt in Reeth en brood van de bakker) komen we aan in Keld. Dat ligt zo ongeveer aan het eind van de wereld, in het Swaledale, tegen de Pennines aan. Onderweg zijn we door allerlei kleine plaatsjes gekomen, waar altijd wel een Inn of een Tea Shop is, die we dus allemaal van binnen gezien hebben. In Keld kunnen we kiezen uit twee campings. Park Lodge en Park House. We doen de laatste, waar maar vijf tenten kunnen staan aan een riviertje met een waterval waartegen de vissen omhoog springen. Voor het huis van de gastheren Jan en Peter kun je in de tuin een pot thee krijgen.
Op ons eerste verkenningsrondje stuiten we op een opstootje met politie en een boer en een man en een vrouw die haar beklag doet. Er is iets gebeurd op het public footpath met een hond en een paar schapen en toen is er “accidental” een schaap doodgeschoten. Het fijne ervan komen we niet te weten, maar we vragen ons nu wel af of het niet beter is de public voetpaden te mijden.
Af en toe komen de honden uit het huis van Jan en Peter een kijkje bij de tent nemen. De kleinste is de brutaalste. Die loopt naar binnen en wil geaaid worden, maar ondertussen zie je ‘m stiekem rondkijken of er iets te bietsen valt.
’s Avonds zitten we al vroeg opgesloten in de tent vanwege een niet aflatende midgesaanval en de volgende ochtend hangt het gespuis nog steeds voor onze tent. Sommige kampeerders hebben zich vermomd als imkers, met hoeden en gaas voor hun gezicht. Wij niet. Dan maar liever onder de bulten. We wassen ons in de beek en hangen wat rond en vermaken ons om de Tillotsons. Drie broers (?), die net zijn aangekomen met drie gloednieuwe tentjes. Rood, geel en blauw. Ze krijgen ze maar niet opgezet.
We gaan een wandeling naar Muker maken. Het pad gaat langs de Kisdon Force, over een voetbrug bij Fair Yew End en uiteindelijk over de Ramps Holme Bridge, het beekje van vanochtend blijkt dan toch echt de River Swale te zijn. Het stadje Muker is prachtig gelegen tussen gele velden. Koffie en thee gedronken met fruitcake en Swaledale Cheese, kaarten geschreven en naar huis gebeld om te horen of daar alles nog goed gaat. Een gebreide muts met schapen gekocht in de Swaledale Woollens Shop. Die voelt even stug aan als de vacht van het hondje op het kamp. En toen, omdat de midges niet ophielden met klieren, gauw weer terug naar Keld. In beweging blijven helpt, een beetje. Natuurlijk weer een afslag gemist. Van de andere kant ziet alles er heel anders uit. Opeens staan we boven op een berg waar we helemaal niet moeten zijn. Toch nog de Pennine Way teruggevonden en daarover veilig afgedaald naar Keld.
De Tillotsons zijn nog steeds met hun tenten in de weer. Eentje wil de ingang aan de andere kant hebben vanwege de wind die op komt zetten. En zowaar staan ze even later alle drie omgekeerd en met de wind in de rug keurig in het gelid. Het hondje Jemima (we weten nu zijn naam) heeft een beker van de Tillotsons te pakken en rent ermee in het rond. Jan komt zeggen dat we in de “shed” mogen koken, want het gaat nu echt regenen. Dat doen we natuurlijk niet. Echte kampeerders doen het in weer en wind.
(Uit het vakantieverslag 1999, fietstocht door de Yorkshire Moors en de Yorkshire Dales)
Oosterzee honderd jaar geleden (deel 1): Jantje en Janna Klijnsma
De zusjes Jantje en Janna Klijnsma, ca. 1913
Inleiding
Janna en Jans Kleinsma, die tegenover mijn grootouders woonden in Oosterzee Ze waren 18 à 20 jr en Janna hield wel van kinderen en er was verder toch al niet veel te beleven, dus mocht ik 5 à 6 jaar wel eens een uurtje komen foto bewaard, zo’n mooi plaatje
De bovenstaande foto kreeg ik uit de nalatenschap van mijn tante Greet, voluit Margaretha Johanna Vogelzang, geboren op 14 januari 1922 in Wonseradeel en overleden op 2 februari 2023 in Ossenzijl. Ik kende haar vanaf mijn kindertijd. Zij was mijn moeders schoonzuster en mijn liefste tante. De foto voert ons terug naar het begin van de vorige eeuw, waarin haar grootvader Siebe Vogelzang hoofd was van de openbare lagere school in Oosterzee.
Sint en Afke Klijnsma
Jantje en Janna Zwaantje zijn de dochters van Sint Klijnsma en Afke Klijnsma. Jantje (door mijn tante Greet Jans genoemd) werd geboren op 7 juli 1905 en haar zusje Janna Zwaantje op 26 januari 1908, allebei in Oosterzee, gemeente Lemsterland.
Vader Sint, zoon van Sierd Sints Klijnsma en Janna Koopmans, was toen nog veehouder. Toen zijn vader in 1902 overleed is hij op de boerderij blijven wonen. Volgens het bevolkingsregister op nr. 7. Dat kan niet ver zijn geweest van de oude openbare lagere school op nr 12. Op 12 mei 1904 trouwt hij met Afke Klijnsma. Zij is een dochter van Sierd Meines Klijnsma en Jantje Alberts Klijnsma.
En daarmee blijkt al meteen hoe verknoopt de families in elkaar zaten. De Klijnsma’s begonnen in 1811 met de akte van naamsaanneming, waar ene Meine Sints komt verklaren dat hij de naam Klijnsma aanneemt voor Familienaam en dat die ook gaat gelden voor zijn zeven zonen, Sint, Fokke, Jan, Albert, Sierd, Ale en Wiebe en de aanwezige kleinkinderen.
Jantje en Janna zijn op diverse manieren nakomelingen van Albert en Sierd, twee van de zeven zonen van Meine. In de stambomen van Sint en Afke komen zij allebei voor. Daar komt bij dat er ook nog een broer en zuster Koopmans introuwden, zodat je de gekke constructie krijgt dat de vader en de moeder van Sint zowel neef en nicht als achterneef en nicht van elkaar zijn (zie de vereenvoudigde stamboom van Jantje en Janna).
Kaart Veldwerk Kadaster van de Herenweg in 1938 Situatie zoals mijn tante Greet die gekend moet hebben (1875 school en huis van het schoolhoofd, 1942 huis van de Klijnsma’s)
De familie Klijnsma moet bezittingen gehad hebben. Er wordt veel land en onroerend goed gekocht en weer verkocht. Sints oudste zuster Janna was getrouwd met Jan Eriks, directeur van de melkfabriek. De schok zal dus groot geweest zijn in het dorp toen vader Sint in oktober 1931 gearresteerd werd en het huis doorzocht, en hij voor de rechter in Leeuwarden moest verschijnen. Hij had dorpsgenoten overgehaald geld bij hem te stallen tegen een hogere rente dan ze bij de bank konden krijgen met als voorwendsel dat hij ergens een goede investeerder wist die liever niet geld van de bank leende. Die investeerder bleek hij echter zelf te zijn. Hij was rond 1925 met speculeren begonnen, maar dat liep niet zo goed, waardoor hij een manier moest zien te vinden om zijn schulden te betalen. Hij was van plan het geld terug te betalen, als hij een grote slag geslagen had. Maar de tijd zat niet mee. Na de beurskrach van 1929 ging het ging fout met zijn beleggingen (het zou om waardeloze Russische effecten gaan) en het geld was weg. Dat de gedupeerden zo naïef waren geweest om hem dat geld te lenen verklaarden zij uit het feit dat ze hem volledig vertrouwden en de indruk hadden dat hij een welgesteld man was. En ze waren natuurlijk ook gevoelig voor de hogere rente die ze in het vooruitzicht gesteld kregen.
Rol van strafzaken, archiefnummer 18-02, Arrondissementsrechtbank Leeuwarden Tresoar, inventarisnummer 106, aktenummer 667 periode 1930-1934)
Het was landelijk nieuws, alle kranten schreven er uitgebreid over. (zoek op Delpher: verduistering PROX Oosterzee en kassier PROX Oosterzee) Het Leeuwarder nieuwsblad deed verslag van de rechtzitting.
Sint Klijnsma 52 jaar boekhouder b/d Boerenleenbank te Oosterzee werd op 25 november 1931 veroordeeld tot 2 jaar en 6 maanden.
In januari volgde er nog een hoger beroep waarin vier gedupeerde getuigen verschenen. Ook getuigde de heer J. Eriks, directeur van de melkfabriek te Oosterzee, voorzitter van de Boerenleenbank en tevens Sints zwager. De advocaat pleitte nog voor vrijspraak omdat de gedaagde al voldoende gestraft was door het kwijtraken van zijn baan, maar de rechter hield voet bij stuk. Zie (zie het rechtbankverslag hoger beroep in het Leeuwarder nieuwsblad).
Dat de straf hoger was dan het verlies van baan en twee-en-een-halfjaar in de gevangenis moge blijken uit het feit dat het gezin vrijwel direct uit Oosterzee vertrok. Moeder Afke was met dochter Janna al in november 1931 vertrokken naar Leeuwarden. Op 2 mei 1933 verhuisde ze naar Groningen.
Als Afke op 31 maart 1943 overlijdt staat er op haar steen: Rustplaats van onze lieve trouwe moeder Afke Klijnsma geboren te Echten op 18 november 1881 overleden te Groningen op 31 maart 1943 Echtgenoote van S.Klijnsma.
Sint zelf woont op de Maliebaan in Utrecht (in de buurt van van het gezin van dochter Janna Zwaantje) als hij overlijdt op 10 mei 1958.
*
Jantje Klijnsma geboren Oosterzee 7 juli 1905
Op 5 november 1931, direct na het debacle van haar vader, vertrekt Jantje naar Amsterdam waar ze als dienstbode in huis komt bij Willem Vaarzon Morel in de P.C. Hooftstraat 160. Hij is tekenleraar en getrouwd met Sophia Eriks, een kunstenares en het nichtje van Jan Eriks, de zuivelfabrieksdirecteur in Oosterzee, dochter van zijn broer Klaas. In het gezin Vaarzon Morel was dat jaar net een tweeling geboren en er loopt ook nog een peuter van twee jaar rond. Jantje verhuist mee naar het Jan Tooropplantsoen in Amstelveen. Op 14 februari 1933 wordt ze als dienstbode ingeschreven in het Emma Kinderziekenhuis aan de Sarphatistraat. Volgens haar gezinskaart verhuist ze naar de Oppenheimstraat in Groningen. De datum is niet goed te ontcijferen. In ieder geval woonden, volgens de overlijdensadvertentie die in de krant stond na het overlijden van moeder Afke, haar ouders op dat adres. Vanaf 1951 woont ze in Amersfoort waar ze op 7 september 1995 op 90-jarige leeftijd overlijdt.
Janna Zwaantje geboren Oosterzee 26 januari 1908
Nadat Janna met haar moeder naar Leeuwarden is vertrokken gaat zij op diverse plekken aan het werk. Op de gezinskaart in het Bevolkingsregister van Leeuwarden staan verhuizingen naar Zeist, 26 mei 1932 tot 19 september 1932, dan weer op 2 mei naar Petten. Verder is ze nog in het sanatorium Oldenhof in Gorssel terug te vinden. Wat zij in Zeist en Gorssel deed is moeilijk te achterhalen, maar in Petten staat ze ingeschreven als geleidster in het Herstellingsoord trein 8.28 in Zijpe Hazepolder. Deze eigenaardige naam kwam van een initiatief van een aantal forenzen die dagelijks de trein van 8.28 van de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij nam van Amsterdam naar Rotterdam. Zij bespraken de mogelijkheid om iets voor arme stadskinderen te doen en zamelden geld in waarvan huizen ingericht werden voor stadse bleekneusjes, in de bossen van Zeist (?) en aan zee in Petten.
Het Gemeenelandshuis in de Hazepolder met rechts de open serre (Fotocollectie Piet Klant)
Op 10 januari 1935 trouwde Janna in Groningen met Abraham But, vioolbouwer van beroep. Zus Jantje, huishoudster wonende te Amsterdam, was getuige. Janna en Abraham gingen in Utrecht wonen. Toen in januari 1944 hun 4 maanden oude dochtertje triest genoeg overleed, hadden ze al een zoon die in september 1935 geboren was. Abraham overleed in 1979 op 72-jarige leeftijd. Janna Zwaantje werd net als haar zuster 90 jaar. Zij overleed op 29 september 1998.
Oosterzee honderd jaar geleden (deel 2): De scholen aan de Herenweg
Tot 1908 stond er in Oosterzee een school aan de Beukenlaan tegenover het kerkhof, dat er nu nog ligt. Eerst stond er ook nog een kerk bij het kerkhof, maar die is in de loop van de 19e eeuw verplaatst naar Buren.
Advertentie in de Leeuwarder Courant van 2 maart 1808
Van de schoolmeesters werd in die tijd verwacht dat ze ook voorlazen en voorzongen en in kerk en de doden beluidden. Daartegenover stond dat zij een huis met een tuin kregen.
Eind 1894 solliciteerde Siebe Vogelzang, de grootvader van tante Greet op een advertentie in de Leeuwarder Courant van 7 november waarin een hoofd der Openbare Lagere School te Oosterzee werd gevraagd. Kerkzang en verzorging van de begraafplaats aan de beukenlaan werd niet meer gevraagd, maar er hoorde nog wel een vrije woning met tuin bij.
Siebe Hielkes Vogelzang (geboren Bakkeveen 29 juni 1867) kwam volgens het Bevolkingsregister op 16 februari 1895 in Oosterzee wonen in het schoolhuis op nummer 12. In de bevolkingsregisters worden geen straatnamen genoemd, de adressen zijn alleen genummerd. Hij kwam met zijn gezin uit Tzummarum, waar hij ook schoolmeester was. Het gezin bestond uit zijn vrouw Sjoukje Popkes van der Vlugt geboren Ureterp 21 april 1868 en zijn zonen Hylke geboren Tzummarum 28 december 1891 en Popko geboren Tzummarum 8 juli 1893, de latere vader van mijn tante Greet. In Oosterzee werden nog geboren Jacoba (24 maart 1895) en Hugo (16 maart 1900 ).
In de beeldbank van Tresoar staat deze foto, met de vraag of het de openbare of de christelijke school is. Als straat wordt genoemd Herenweg met de datum 1904. Maar toen was de school aan de Herenweg er nog niet, die zag er bovendien heel anders uit. Het zal de school tegenover het kerkhof aan de Beukenlaan zijn. Zie kaart:
Kadastrale kaart Oosterzee Sectie A, netteplan 1887, beeldbank Tresoar
Begin 20e eeuw werd de school verplaatst naar de Herenweg. Deze locatie lag veel dichterbij de Gietersevaart waar sinds 1892 een zuivelfabriek was gevestigd, met meer bebouwing rondom.
De nieuwe school te Oosterzee, datum 1908, beeldbank Tresoar
In 1908 stond er een gloednieuwe school met schoolhuis aan de Herenweg in het Bevolkingsregister nr 87. Uit de bevolkingsregisters blijkt ook dat nogal wat onderwijspersoneel bij het schoolhoofd inwoonde. Tegenwoordig staat alleen het schoolhuis er nog, adres Herenweg 9. Is de man met de hoed Siebe Vogelzang?
Het dorp miste nog een christelijke lagere school. Enkele jaren na de opening van de openbare school werd daarnaast een tweede school met schoolhuis gebouwd. De beide hoofden der school werden naaste buren van elkaar en het rijtje werd afgesloten met het nieuwe schoolgebouw. Vandaag de dag staat het gebouw van de openbare school er niet meer. Het woonhuis en het gebouw van de nieuwe christelijk school zijn er nog wel (Herenweg nr 11 en 13), maar het gebouw op nummer 13 is nu geen school meer.
spanvis.com, hoofdstuk Oosterzee 2, datum onbekend
Op bovenstaande foto staan van links naar rechts de Openbare Lagere School, het huis van het hoofd van de Openbare Lagere School, het huis van het hoofd van de Christelijke Lagere School en de Christelijke Lagere School, respectievelijk Herenweg 7, 9, 11 en 13.
Nu vinden we (Google Streetview) op de Herenweg nummer 13 het gebouw van de vroegere Christelijke Lagere School (op de gevelsteen staat anno 1912), en op nummer 9 het huis van het hoofd van de vroegere Openbare Lagere School.
Dit is dus het huis waar de grootouders van mijn tante Greet moeten hebben gewoond en van waaruit zij, toen ze er logeerde, schuin aan de overkant wel eens bij meisjes Jantje en Janna Klijnsma binnen werd gevraagd.
Oosterzee honderd jaar geleden (deel 3): Een schrikkelijke aanklacht
Een schrikkelijke aanklacht
We hebben gisteren een bericht opgenomen betreffende het verdrinken van mevrouw Ewoldt te Oosterzee. Thans meldt men aan de bladen het volgende:
Zaterdag werd te Heerenveen gevankelijk binnengebracht dominee A. Ewoldt predikant bij de Herv. Gem. te Oosterzee wiens vrouw Vrijdagavond bij Spannenburg verdronk. Hij wordt verdacht daaraan niet onschuldig te zijn. Het was algemeen bekend, dat de verstandhouding tusschen de echtgenooten veel te wenschen liet. Ds. E. had nogal eens omgang met vrouwen, werd daarvoor reeds een paar maal door het Classicaal Kerkbestuur gestraft en nu was bij dat college weer een dergelijke zaak tegen hem in onderzoek.
Na aankomst In het paleis van justitie werd de verdachte door den rechter van instructie, mr. Boschleo, gehoord, waarop hij naar de gevangenis werd gebracht. Ds. E. toonde zich over 't geheel vrij kalm, Zondagmorgen zijn mr. Roschloo, mr. Visscher, subst.-officier van justitie en de subst-griffier mr. Van Imhoff met dr. Peters naar Oosterzee vertrokken tot het instellen van nader onderzoek en lijkschouwing. Onder justitiegeleide werd ook de verdachte derwaarts gevoerd om geconfronteerd te worden.
Eerst 's avonds te 9.20, keerde de justitie van haar onderzoek te Spannenburg terug. Opgewacht door heel wat menschen, werd de verdachte door de rijksveldwacht naar de gevangenis te Heerenveen overgebracht. Nu en dan hoorde men uitingen van afkeuring. Het lijk van de verdronkene werd door de doctoren Peters te Heerenveen en IJkema te St. Nicolaasga geschouwd in de modelboerderij van jhr. van Eisinga, bij Spannenburg, bewoond door den veehouder Schaap. Daar was het lijk Vrijdagnacht gebracht. Wij vernemen,dat bij de sectie gebleken is, dat mevrouw E. gestorven ten gevolge van verstikking is en dat niets gebleken is omtrent voorafgaande worging, zooals het gerucht verspreid werd. Toen ds. E. bij het lijk gebracht werd gaf hij teekenen van ontroering.
Ter plaatse, waar mevrouw verdronk moest de verdachte inlichtingen geven. Volgens beklaagde heeft zich de zaak als volgt toegedragen:
Het echtpaar was Vrijdagavond op de terugreis van Speek per fiets. Het was ongeveer 10 uur en zeer mistig. Mevrouw had zich vermoeid gevoeld en daarom was hij vooruit, gereden, doch niet ver. Er moest een brug gepasseerd worden. Toen hij deze eenige oogenblikken gepasseerd was, hoorde hij een gil. Direct was hij teruggekeerd naar de brug, zag dat zijne vrouw in het water lag en spoedde zich ter redding. Zich met de eene hand vasthoudende aan de rollaag, had hij den mantel van mevrouw kunnen grijpen en had haar op den wal getrokken. De levensgeesten waren toen reeds geweken en hij was geloopen naar de woning, waarin een arbeider der modelboerderij woont en had deze opgeklopt. Met elkaar was men toen weer naar de plaats des onheils teruggekeerd en werd het lijk meegenomen. Hij verklaarde bij de poging tot redding natte voeten te hebben gekregen, ongeveer tot den enkel.
Door de politie is de diepte van het water bij de rollaag gepeild; er staat daar ruim 5 voet water. Zeer onwaarschijnlijk is het dus, dat de voeten van den verdachte slechts nat waren tot bij den enkel. Daarop gewezen, verklaarde hij, dat zulks mogelijk was, wijl hij zich had vastgehouden aan den rollaag.
Bij nader onderzoek blijkt ons, dat ds. E. ten gevolge zijner liefdesavonturenreeks in zijn betrekking was geschorst en door het Classicaal Kerkbestuur tot ontslag voorgedragen. Woensdag zal in deze de beslissing vallen. In den laatsten tijd kwam ds. E. veel te Leeuwarden, waar hij bezoeken aflegde bij eene dienstbode, die vroeger bij hem had gediend en met wie hij omgang had.
Het is te begrijpen, dat deze zaak sensatie verwekt. Ds. E. rechtzinnig predikant, stond bekend als uitnemend redenaar. Het echtpaar heeft vier, nog jeugdige kinderen.
(Artikel uit de Stichtsche Courant van 20-02-1912 pagina 2)
Bovenste foto: Hervormde Kerk met pastorie. Volgens het Bevolkingsregister van 1910: Oosterzee Nr 65. Bron: Het geheugen. Foto Spaarnestad.
Onderste foto: Brug waar de vrouw van dominee Ewoldt te water raakte en verdronk. Langs de stippellijn is de weg van haar val naar het water te zien. Bron: Het geheugen. Foto Spaarnestad.
*
Rechtzaak tegen ds. E. te Oosterzee Voor de rechtbank te Heerenveen dient heden de zaak tegen ds. E. te Oosterzee. Wij laten hieronder volgen een relaas van de feiten die aanleiding hebben gegeven tot zijn inhechtenisneming. In den avond van 16 Febr. j.l., omstreeks 10 uur, werd er op de ruiten geklopt bij den arbeider H. Bouwstra, wonende aan den rijksstraatweg onder Tjerkgaast. B. was, omdat hij twee zwagers op visite had, nog op en ging dadelijk naar de deur. Daar stond een heer, dien hij naderhand herkende als dominee E. te Oosterzee, die hem toeriep: „Mijn vrouw is in de sloot gefietst, zij ligt bij het brugje, help mij." Dadelijk ging men ter redding, men vond in de duikersluis mevrouw E. liggen, met het hoofd voorover op den graskant. Dadelijk zagen de mannen wel dat mevrouw al een lijk was. Een hunner zei aan dominee „ze ligt nog heelemaal te water", waarop ds. E. antwoordde: „ik was niet bij machte haar er verder uit te halen." Het lijk werd naar de boerderij van Schaap gebracht. "Wijl het algemeen bekend was dat de verstandhouding tusschen ds. E. en zijn vrouw zeer slecht was, tengevolge zijn levenswandel (waarom hij reeds voor de 2e maal geschorst was), vond men de zaak verdacht. De justitie gaf last ds. E. aan te houden, stelde een loco onderzoek in en gelastte de doctoren Peters te Heerenveen en IJkema te St. Nicolaasga het lijk te schouwen. Al spoedig verleende de rechtbank rechtsingang, met bevel tot gevangenhouding en instructie. Het onderzoek werd geleid door mr. J. Boschloo, rechter-commissaris. Vier personen werden gehoord. Ds. E. bleef steeds volhouden, dat het een ongeluk was, 't was mistig, zijn vrouw, die achter hem reed, was van 't fietspad geraakt en te water gereden. Direct was hij ter hulp gesneld, maar kon haar niet op 't droge trekken. Toen had hij hulp gehaald. In dien geest schreef hij ook aan zijn familie, welke brieven in het Nieuwsblad van Friesland gepubliceerd werden. Hij was onschuldig, 't was een ongeluk geweest. Den 20 Maart werd de voorloopige hechtenis van den verdachte met 30 dagen verlengd. Bij de instructie was gebleken, dat mevrouw E. bezweken was aan vooraf gepleegd uiterlijk geweld en toen te water was geworpen. Geen ongeluk dus, maar misdaad. De instructie werd voortgezet en het 0.M. requireerde, na sluiting van het onderzoek, tot verwijzing van den beklaagde naar de terechtzitting. Den 18en April beschikte de rechtbank op dit requisitoir afwijzend, zij vond geen voldoende termen ds. E. ter terechtzitting te verwijzen en stelde hem in vrijheid. Van deze beschikking ging het 0.M. in verzet bij het gerechtshof te Leeuwarden, waarvan de kamer van burgerlijke zaken gelaste, dat ds. E. te Heerenveen zou terecht staan, ter zake het hem bij dagvaarding ten laste gelegde. Direct werd ds. E. opnieuw gearresteerd en te Heerenveen in preventieve hechtenis gesteld. Heden werd deze zaak aldaar behandeld. De rechtbank is samengesteld als volgt: president mr. Cleveringa, rechters mrs. De Greve en v. d. Leij. 0. M. mr. Visscher, substituut-officier, griffier mr. van Imhoff, substituut-griffier. Als verdediger treedt op mr. L. W. v. Gigh te Amsterdam. Het O. M. heeft 28 getuigen à charge gedagvaard; de verdediger twee getuigen-deskundigen à decharge, nl. prof. Spronck te Utrecht en dr. Schoo te Amsterdam. Reeds te acht uur stelde het publiek zich op voor het Paleis van Justitie en moest door den rijksveldwachters in bedwang gehouden worden. Te 9 uur werd de zitting geopend. De beklaagde ds. E. blijkt eerst wat zenuwachtig te zijn. Hij antwoordt zacht op de hem gestelde vragen. Hij blijft bij zijn vroegere verklaring van het gebeurde. Zijn vrouw is door een ongeluk om het leven gekomen. Eerst ontkent hij in nauwe betrekking tot zijn dienstbode Lamkje van Z. te hebben gestaan, op aandringen van den officier en wegens zijn verklaringen vroeger voor den rechter van instructie afgelegd, komt hij later op die bekentenis terug. Hij erkent dat de verhouding tusschen hem en zijn vrouw soms wel iets te wenschen overliet. Hij wenscht zich niet uit te laten over de motieven waarvoor hij tweemaal geschorst werd. Volgens beklaagde is dit een kwestie behoorende tot de competentie van het provinciaal kerkbestuur. De le getuige, dr. Peters, die de schouwing mede heeft verricht, licht het visum repertum toe. Naar zijn meening is mevr. E. eerst tegen het hoofd geslagen waardoor zij bewusteloos geworden is. Toen is zij geworgd door haar het hoofd krachtig voorover te drukken op de halsboord. De verdediger, mr. Van Gigh onderwerpt deze getuigedeskundige aan een kruisvuur van vragen, omdat deze deskundige zoo pertinent zyn oordeel uitspreekt. Pleiter vraagt of mevr. E. niet tegen een boom kan zijn gereden, op het stuur of frame van de fiets gevallen en aldus verwond zijn. De deskundige acht dit niet waarschijnlijk. Te één uur wordt de zitting geschorst tot twee uur. Dan wordt het verhoor van dr. Peters voortgezet. Na de pauze wordt dr. IJkema te St. Nicolaasga gehoord. Deze vond bij de gewone lijkschouwing de hals en het hoofd opgezwollen. Daardoor kwam hem de zaak verdacht voor en waarschuwde hij den burgemeester, die een onderzoek instelde. Daarbij bleek dat ds. E. dien avond zeer gejaagd was. Overigens gaat deze deskundige, die later ook de sectie verrichtte, mede met de conclusies van dr. Peters. Omtrent de wijze van redding die de beklaagde aangeeft heeft de deskundige bezwaar. Beklaagde had dan niet droog kunnen blijven. Ds. E. merkt op dat alles zoo snel is geschied, dat men zich daardoor niet alles herinneren kan. Dr. van Schoo te Amsterdam, getuige a décharge en deskundige, meent dat geen teekenen van uitwendig geweld vóór de dood intrad zijn gevonden.
(Artikel uit de Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant 05-06-1912 pagina 2)
De dominee werd bij gebrek aan een deugdelijke bewijsvoering vrijgesproken, maar toch op 3 juni 1912 door het kerkbestuur definitief uit zijn ambt gezet. In 1909 was hij al een keer voor een jaar geschorst geweest, met verlies van drie maanden traktement, wegens zijn onchristelijke levenswandel en nu was kennelijk de maat vol. Abel Ewoldt trouwde met zijn diensbode Lamkje van der Zande en verhuisde met haar naar Haarlem, waar hij een boekwinkel opende. Hij overleed op 22 april 1932 te Amsterdam.
De grafsteen van de domineesvrouw windt er ondertussen geen doekjes om:
Waar zachte banden andren binden, In eigen huis, droeg zij haar zwaarste kruis. Haar liefde mocht slechts ontrouw vinden Gods trouw zij met haar in zijn Vaderhuis.
Bronnen: Delpher, zoek: dominee PROX Oosterzee (bij resultaten filteren op 1912. Sorteer op datum (0-9) Zie ook: www.spanvis.com en www.allefriezen.nl en www.online-begraafplaatsen.nl
In 1957 woonde ik in Oog in Al, dat is een wijk in Utrecht tegen het Amsterdam-Rijnkanaal aan. Mijn vriendjes zaten allemaal op voetbal, bij de Utrechtse Voetbalvereniging UVV. Ik niet. Dat kwam door mijn vader. Die had een gloeiende hekel aan alles wat ook maar in de verste verte op een uniform leek en die afkeer strekte zich uit van de padvinderij tot voetbal. Ik mocht wel op de gymnastiekvereniging. Gymnastiek deugde, want dat had hij vroeger zelf ook gedaan. Nu ik erover nadenk klopt daar iets niet, want op gym hadden we toch ook allemaal dezelfde witte korte broek en hetzelfde witte shirt aan, waarop overigens wel een prachtig geborduurd embleem zat. In het geheim speelde ik op geleende voetbalschoenen een oefenwedstrijd bij UVV. Het shirt met de vier blokken rood en wit was veel te groot. Alleen de bovenste twee blokken staken boven mijn witte gymbroek uit. Toen dit mijn vader ter ore kwam en zag wat de contributie was en bovendien bedacht dat er ook nog kicksen aangeschaft moesten worden, was dat meteen het einde van mijn voetbalcarrière. Ik werd fan van Elinkwijk, met Humphrey Mijnals en Michel Kruin. Maar een jaar later (ik was inmiddels naar Amstelveen verhuisd) was opeens DOS, met Tonnie van der Linden en Frans de Munck, voetbalkampioen van Nederland. Ik behing mijn kamer met alle krantenfoto’s die ik van de beslissingswedstrijd tegen Sportclub Enschede, (met Abe Lenstra, ook niet de minste) te pakken kon krijgen. Mijn vader vond dat schromelijk overdreven en eigenlijk meer nog: gedweep. Aan zijn gezicht kon ik zien, dat ik dat beter ook maar moest nalaten. Kort daarna, in het nieuwe seizoen, speelde DOS in Rotterdam een wedstrijd tegen Sparta. Als publiciteitsstunt had Sparta actrice Jayne Mansfield uitgenodigd om de aftrap te doen. De foto daarvan hing ik ook op en toen mijn vader die zag, ik zag de bui al hangen, constateerde hij slechts: ze doet het met haar voeten. Mijn nieuwe voetbalvriendje Johnny van der Maat was plastischer: die heb ik wel eens beter gezien.
Sinds 1972 woon ik in Heemskerk. Toch ben ik nooit een echte Heemscherreker geworden. Van het soort ons kent ons. Nooit willen ze mij zeggen of de klok van Café Dam ooit gelopen heeft of altijd al op tien voor zeven heeft gestaan. Daar moet je zelf maar achter zien te komen. Lukt dat niet, jammer dan. Maar ik geef het nog niet op. Daarom ben ik vandaag naar de harddraverij gegaan. Daar was ik nog nooit geweest…
Nee man, ze beginnen vanaf de Bachstraat, dus ga nou niet vlak achter die boom staan, want dan zie je ze niet komen. Je bent zeker niet van hier? En overhellen mag niet hoor, dan krijg je een beveiliger op je dak. Ze nemen me in de maling en gaan expres vlak voor m’n neus ver over het hek hangen. Ze hebben gelijk, ik zie zo geen ene moer. Dus ik verkas.
Dat gaat beter. Maar wat zijn die beesten snel. En toch maar niet te veel over het hek hangen, want zo krijg ik ze niet in beeld. Geen mens die zich daar druk over maakt trouwens.
Er zijn belangrijker zaken te doen. Uitslagen invullen, bier drinken, blikjes inzamelen, zwaaien naar vrienden aan de overkant, en daarnaartoe oversteken na een omloop of een ronde of hoe het ook allemaal heten mag.
Ik leer over sulky’s, pikeurs en paarden, waarvan ik de namen niet kan onthouden, behalve Edison du Puy en Tara Mirchin, want die vind ik de mooiste. En dat de baan 300 meter lang is en wedden niet verplicht, maar dan win je ook niks.
Het wordt me te druk langs de kant. Zoveel mensen, die ik niet ken. En zij elkaar allemaal wel, lijkt het. Ik ga kopje onder in de menigte en mis de laatste omloop.
Rood. Het is me dus weer niet gelukt. Nog steeds geen echte Heemskerker. Maar ik héb het geprobeerd.
Als ik thuiskom en Nanny vraagt naar de paarden weet ik welk grapje daarbij hoort. Paarden? Geen paard gezien.
FitmetVisie. Eerste woensdag van de maand. We sparen onze krachten. Na afloop ontfermen we ons over de zelfgebrouwen limoncello van Pieter. Op weg naar huis doe ik noodgedwongen twee handstandjes. Thuis word ik opgelapt door Nanny voordat ik min of meer gefatsoeneerd naar het dorp vertrek. Daar is het feest al in volle gang.
Ik maak in het wilde weg wat foto’s en voldoe aan twee verzoeknummers. Ze staan hieronder. Mocht dat zomaar, vraagt Nanny, als ik thuiskom. Nee zeg ik, het moest.
Heemskerk gaat los. De feestweek is begonnen. In het dorp zet de rechtgeaarde middenstander een biertent voor zijn zaak. De meer bedaarde spijkert de boel dicht en zoekt zijn heil elders. Meer smaken zijn er niet.
Het programma staat vast. Elk jaar in de eerste week van september op zondag wielerronde, op woensdag eerste deuntje en kermis tot en met vrijdag. Donderdag harddraverij op de Marquettelaan. En dan kunnen we er weer een jaartje tegen.
We legden aan, op een van onze vaste fietsrondjes, bij kanoverhuur De Aker op de Lagendijk in Uitgeest. Daar namen we een bekertje koffie en een gevulde koek van de warme plaat. Naast ons kwam een gezin zitten. Moeder, vader, zoon en dochter. De kinderen kregen een waterijsje. Het ijsje van het meisje was zo koud, dat het aan haar tong plakte. Ze trok een rare bek. Ik trok een rare bek. Toen gingen we over en weer gekke bekken trekken. Nanny zei: laat dat. Ik zei het meisje is nog maar een. En kijk: ze heeft een leuk klein staartje en ze heet Bente.
Op het dak van het kantoortje, waarin de vrouw van de kanoverhuur kano’s verhuurt en koffie schenkt en ijsjes en warme koeken verkoopt, had een spin een vlinder gevangen in zijn web. De vlinder probeerde los te komen en fladderde uit alle macht. Nanny kon het niet aanzien en zei dat ik de vlinder moest gaan redden. Zij is donateur van de dierenambulance, en ook nog van de partij voor de dieren. Ik daarentegen ben slechts gesteld op de lieve vrede, maar wel gek op waterijs. Ik klom op een stoel, maar kon er niet bij. De vrouw van de kanoverhuur, zij is van alle markten thuis, leende mij haar plumeau. Daarmee bevrijdde ik de vlinder en toen, zo zacht dat niemand het horen kon, fluisterde ik vlieg tegen de vlinder en sorry tegen de spin.
Bente wilde nu aan ons tafeltje komen zitten. Dan ben je wel je ijsje kwijt, waarschuwde haar vader. Ja, zei Nanny, het is mooi geweest, we gaan maar weer eens.
We waren een week in Amsterdam om op het huis van onze dochter te passen, de planten water te geven en om door de stad te zwerven met het nieuwe fototoestel dat Noortje en ik samen gekocht hebben. We dompelden ons onder in de toeristenstroom en werden terecht gewezen door de Amsterdammers als we iets fout deden. Jij moet op die zijkant lopen, riep een Surinaamse autochtoon vanaf zijn bakfiets, toen we niet op de stoep maar midden op straat liepen.
Om uit de drukte te komen en alle rotzooi te ontlopen (Het Parool zegt dat Amsterdam in een grote vuilnisbelt aan het veranderen is), bezochten we twee tuinen. De eerste was de natuurtuin aan de Slatuinen. Dat is de naam van een klein straatje in de Baarsjes. Daar kan je ergens, tussen twee huisjes, door een poortje de tuin in, maar alleen op donderdagmiddag en op zondag. Ik was er op donderdagmiddag en werd vlak na de ingang gewaarschuwd dat er aan mijn rechterhand een wespennest was, waar je beter niet dwars doorheen kon lopen.
Natuurtuin Slatuinen
Na mijn rondje door de tuin, die even verwilderd als mooi is, zocht ik de uitgang. Dat was de ingang, maar dan andersom, met het wespennest logischerwijs op die andere zijkant. En daar had ik dus totaal niet op gerekend…
De tweede tuin was de Botanische tuin aan de Zuidas, achter het ziekenhuis van de Vrije Universiteit. Wat een rijkdom aan bloemen en planten. Prachtig. Maar de moerbeiboom konden we niet vinden. In de kas met cactussen trof ik een beheerder. Hij vertelde mij dat hij een keer op insta een fotootje had gevonden van een bijzondere cactus uit de collectie. Meegenomen uit de kas. Ik vroeg hoe weet je dat? Tellen jullie ze elke avond? Nee, zei hij, maar soms mis je er een en bovendien: ons labeltje stond er op de foto gewoon nog naast. Maar je doet er niks aan, zei hij ook nog. Hij ging de kas afsluiten. En toen durfde ik niet meer naar die moerbeiboom te vragen.
Botanische tuin Zuidas
Ondertussen zat Nanny in een tuinstoel aan de rand van een border een tekening te maken, die ze later heeft ingekleurd.
In Zuid-Limburg hebben ze het goed voor mekaar. Weliswaar stond het spoor tussen Maastricht en Luik vier weken geleden nog onder water, maar de bus tussen Maastricht en Aken reed normaal en dat is vier keer per uur. Wat een ongelofelijke luxe. We logeerden in Mechelen en dus waren we in een wip in Gulpen en na inladen van een vlaaipunt zo in Aken. Zoals gewoonlijk begonnen we onze stadstocht bij de Elisenbrunnen. Daar dromden de mensen al rond de vijver met de beeldengroep Kringlauf des Geldes, waar een moeder toegesneld kwam om haar dochtertje uit de vijver te trekken, waarin ze naar muntjes aan het vissen was.
Dit keer zouden we de Lousberg gaan beklimmen, maar niet voordat we in de Annastrasse hadden gecontroleerd of alles daar nog bij het oude was gebleven.
We werden gerustgesteld. Op elke winkelruit stond geschreven hoelang een winkel er gevestigd was. De wolwinkel Görg & Görg bijvoorbeeld, waar Nanny al gauw in verdween omdat de deur openstond, bestond 46 jaar.
We maakten nu een omtrekkende beweging rond de Dom, waar de toeristen samenklonterden, richting Markt en stuitten in de Klappergasse op de eerste van de twee sagen die we deze dag zouden leren kennen. Kort gezegd (Akenaren proberen in zo’n sage werkelijk alles tot in de details uit te leggen, opdat we vooral niet denken dat het verhaal verzonnen is), gaat het verhaal over de inwijding van de Dom, waarvoor Karel de Grote naast paus Leo III ook nog eens 365 bisschoppen had uitgenodigd, voor elke dag van het jaar een. Groot feest dus. Alleen zaten er op het moment suprême slechts 363 bisschoppen in de kerk. Dat waren er twee te weinig. Keizer Karel had behoorlijk de pest in. Net de Saksen verslagen en nou kon hij niet eens die kerk vol krijgen. Maar de goede God liet de keizer niet zakken en Hij zond een engel naar de Sint Servaaskerk in Maastricht om de bisschoppen Mundolph und Gundolph uit hun graf te porren.
Gevelsteen in de Klappergasse
“Der Engel rief mit lauter Stimme: Mundolph und Gundolph, erhebt euch und zieht gen Aachen. Dort sollt ihr an der Einweihung der Kirche Kaiser Karls teilnehmen.” De twee geraamten werden in het pak gehesen en klepperden als de wiedeweerga naar de Dom in Aken, waar ze net op tijd aankwamen. En dat is de Klappergassensage.
Na dit alles verwerkt te hebben bereikten we via de Markt de Pontstrasse. We waren op de goede weg. Maar hoe laat was het? Gelukkig was daar de Hochschulbibliothek met zonnewijzer op de gevel. Tien voor een lazen we af. Zo ongeveer. We raadpleegden onze mobieltjes voor de ware tijd. Die zeiden allebei tien over half. Daar schrokken we wel van. De zon liep dus tien minuten voor! Krijg nou wat. We gingen gauw een broodje eten bij Nobis aan de overkant.
Het bleek de alleroudste winkel van Nobis Printen, de Ur-Nobis te zijn. Nu heeft de bakkerij bijna dertig vestigingen verspreid door heel Aken. Dat tochtje doen we een volgende keer.
Ponttor
Duitsers houden niet van grappen, dus de Pontstrasse liep gewoon uit op de Ponttor, een oude stadspoort uit de veertiende eeuw. Een ansichtkaart verzekerde ons dat het nou niet ver meer was.
“Von hier aus ist der Lousberg in kurzer Zeit zu erreichen.”
In de Nizzaallee zagen we een trap recht omhoog het bos ingaan. Daar renden we vrolijk tegenop. Maar er volgde nog een trap en nog een. Het hield niet op. Ik schat drie keer de Sacré-Coeur. Nou dan weet je het wel. We zagen sterretjes. En zo nu en dan de afdruk van een voet en een paardenhoef. Wat was dát nou weer?
De resten van de vroegere Belvédère op de Lousberg
We dachten dat we er waren. Mooi niet. Dit waren de overblijfselen van de zogenaamde Aachener Acropolis (de rest was in de oorlog verwoest). We moesten nog een verdieping hoger zijn.
Bovenop de Lousberg moesten we even gaan zitten voordat we onder de obelisk van Tranchot* van het uitzicht over stad en ommeland konden gaan genieten.
*Toen na 1794 onder het bewind van Napoleon de eerste opmeting van het Rijnland plaatsvond, maakten de Franse ingenieurs onder leiding van Jean Joseph Tranchot gebruik van een meetpunt op de Lousberg. Dit punt wordt gemarkeerd door de Tranchot-obelisk uit 1807.
Het rode zuiltje vertelde ons dat de berg het werk van de duivel was, maar de echte uitleg moest nog komen. We daalden af langs een begaanbaarder pad en kwamen bij een bronzen beeldengroep voorstellende een kwieke boerenvrouw en een radeloze duivel.
Bauersfrau und Teufel
Op de plaquette lazen we een korte uitleg van dit tafereel. En zo maakten we kennis met onze tweede sage op deze dag: “Wie der Lousberg entstanden ist“. Zoals gezegd, de Akenaren sturen je niet met een kluitje in het riet. Zo’n berg verdient een serieuze uitleg.
Zaterdagmorgen zaten Nanny en ik met onze fietsen in de trein die van Uitgeest over Haarlem naar Amsterdam gaat. Ik ging de voetbalwedstrijd van een van onze achterneven bijwonen en Nanny ging de Fruittuinen van West bezoeken. Wij zouden in Halfweg uitstappen en dan was het nog maar tien minuten fietsen naar de Fruittuinen en niet veel meer naar Sportpark De Eendracht aan de Bob de Korverweg in Amsterdam-West.
We zaten nog maar net in de trein toen we hoorden dat het voetballen afgelast was. Er was regen voorspeld. We keken naar buiten. De zon scheen. In Driehuis renden jongetjes over een voetbalveld. Toeschouwers verzamelden zich langs de lijn. Wat is dat toch in Amsterdam tegenwoordig? Maar onze neef en zijn moeder lieten zich van hun beste kant zien en we troffen elkaar bij de ingang van de Fruittuinen. Het was even na half elf en we waren bijna de eersten.
We begonnen met groente, fruit en plantjes inladen, toen koffie in het restaurant en daarna een uitgebreide rondgang door de tuinen. Voor de pluk van bloemen en fruit was het jammer genoeg nog te vroeg in het jaar, maar ook met eieren rapen, kippen aaien en biggen paaien vermaakten we ons opperbest.
De dieren vonden mijn telelensje wel een beetje opdringerig en bovendien onnodig, want zo schuw waren ze niet. Ik heb ze uitgelegd dat ik het ook wat onhandig vond en dat het eigenlijk voor de voetbalwedstrijd van mijn neef Tobias was geweest maar dat die om onduidelijke redenen afgelast was en toen lieten ze mij begaan en vonden het zelfs goed dat hij ze op schoot nam.
Om twaalf uur begon het toch nog te regenen dat het goot. Kinderen renden door plassen en hadden de grootste lol. Moeders riepen we moeten vanmiddag nog naar oma en probeerden te redden wat er te redden viel. Het telelensje kwam nu goed van pas. Ik kon droog onder een afdakje blijven staan en toch nog wat plaatjes van ze maken.
Maar op de fiets terug naar huis regenden ook wij kletsnat. Dat hadden we dus beter andersom gedaan: heen fietsen en terug met de trein. Doorweekt kwamen we thuis. Maar nog net op tijd voor de FA Cup Final op de BBC. En om Gary Lineker te horen zeggen: “The problem with football is, it’s so predictable”. Zoals ook het weer: het is zó voorspelbaar…
Donderdag 7 maart was ik even in Amsterdam. Op het stationsplein vroeg iemand mij de weg naar de Universiteitsbibliotheek. Op het Damrak was brand uitgebroken. Het was een brandje van niks maar het voltallige brandweercorps was uitgerukt om het te blussen. De toeristen dachten dat het bij de show hoorde die Amsterdam hun te bieden had. In de Utrechtsestraat vertelde de verkoopster van Studio Bazar, terwijl zij mij een koekenpan verkocht, dat zij in Bologna haar fototoestel in een winkel had laten liggen en de volgende dag weer had teruggekregen. Toen vertelde ik haar, onder het afrekenen, dat ik als kind mijn postzegelalbum in een autobus van Maarse & Kroon had laten liggen en later bij de dezelfde halte weer terug had gekregen van de buschauffeur op zijn terugweg. Zulke gesprekken heb je in de stad. En in het café van het Stadsarchief aan de Vijzelstraat, waar ik mijn cappuccino binnen drie tellen ophad, leerde ik op mijn woorden te passen. “Dat is snel”, zei de serveerster. “Maar wel lekker”, antwoordde ik. “Dat is op het randje”, zei zij vinnig. In de grote stad beleef je nog eens wat.
Maarten ’t Hart; Ratten; 1973 John Updike; Paren; 1969 (vertaling van: Couples, 1968) Nicci French; Als het zaterdag wordt; 2017 (vertaling van: Saturday Requiem, 2016) Joris Luyendijk; Het zijn net mensen; 2006
Die ik elke dag nog om me heen zie, die katholieke neet, die hasjiesj gebruikte en daar een beetje van in de war raakte MAAR ZO MOOI SCHREEF Een ouwe squaar is het wel maar hij schreef zo mooi.
Un poème en prose, wat voor het eerst is gepubliceerd in de Figaro, zeven, twee, achttienhonderd, vier en zestig. En het gedicht is getiteld “Wordt dronken”
Men moet altijd dronken zijn. Zo is het. Dat is het enige waarom het gaat. Om niet de vreselijke last van de tijd te voelen die uw schouders breekt en u buigt naar de aarde moet u aan één stuk dronken zijn.
MAAR HOE?!
Van wijn, poëzie, hasjiesj of deugd, het staat u vrij. Maar dronken moet u zijn.
En als u dan soms wakker wordt op de treden van het paleis, op het groene gras bij een sloot, in de sombere eenzaamheid van uw kamer, en u merkt dat uw roes al verminderd of verdwenen is, vraag dan aan de wind, aan de zee, aan de sterren, aan de vogels, aan de tijd, aan alles wat voorbij gaat, aan alles wat zucht, aan alles wat beweegt, aan alles wat zingt, aan alles wat spreekt,
VRAAG DAN, HOE LAAT HET IS!
En de wind, de zee, de sterren, de tijd, de vogels,
zullen u antwoorden:
“Het is tijd om dronken te worden”
Als u geen slaaf wilt zijn, gekweld door de tijd, wees dan dronken zonder ophouden, van wijn, poëzie, hasjiesj of deugd.
Het netvlies ligt weer zo’n beetje op zijn plaats. De gasbel is opgelost. Het oog gaat weer wat zien. Elke dag iets beter. Maar het is een grappenmaker. Alsof je ermee in een lachspiegel kijkt. De allergewoonste dingen nemen opeens allerlei vertekende of kunstzinnige vormen aan. Het andere oog snapt hier even niets meer van. Ik probeer de boel te ordenen, te photoshoppen in mijn hoofd zeg maar. Dat lukt nog niet helemaal. Het ouderwetse en het lachspiegeloog strijden om de voorrang. Zo loop ik de ganse dag voortdurend afstanden tot stoepranden te schatten en grijp ik in de supermarkt geregeld mis.
Ik maak aan de hand van Nanny een wandeling over het landgoed Marquette. Ik probeer foto’s te maken. Dat gaat wonderwel met één oog. Schijn ik altijd al te hebben gedaan. Alleen vergis ik me steeds. Doe ik het weer met dat rare oog. Kijk ik weer in die lachspiegel en denk dan heel dom: verrek, zit die nu ook al in mijn fototoestel?
Landgoed Marquette
Thuisgekomen ligt er een kaart op mij te wachten, uit onverwachte hoek, met aardige en bemoedigende woorden. Die doet goed.
Dokter zei dat groene armbandje moet je een tijdje om houden. Daarop kan men lezen dat je een gasbel in je oog hebt. Die drukt het netvlies weer zo’n beetje op zijn plaats, hopelijk. En ga niet vliegen of wandelen in het hooggebergte en gebruik geen lachgas, want dan ontploft je oog. En hij gaf mij een gedichtje mee. Daarin stond wat ik wel mocht doen.
Thuis tot morgen op de rechterzijde plat, vanaf morgen hogerop zitten staan lopen met twee kussens slapen gedurende een week
Die week is nu voorbij. Het kapje voor mijn oog is af. Ik zie wel wat, maar alles staat scheef en wiebelt als een gek. Ik beweeg mij als op een schommelend schip.
Ik probeer de krant te lezen, met mijn andere oog. Dat weet niet of het lachen moet of huilen.
Drie weken geleden viel ik (in de sportschool) keihard op mijn hoofd en in een mum van tijd lag ik (in mijn sportkleren) op de spoedeisende hulp van het ziekenhuis. En wat je daar aan zorg over je heen gestort krijgt is niet te geloven. Wond gehecht. Hartfilmpje. Kreeg ik niet te zien. Toen enzymen meten. Geen idee. Daarna stilliggen. Ct-scan, van het hoofd. Nog een keer enzymen meten. Nog steeds geen idee. Waarna ik mij eindelijk mocht omkleden en een beetje opfrissen. Dat was nog niet zo gemakkelijk. Er zaten opeens allemaal sensoren op mijn lijf geplakt. Een wirwar van draden. Blauw, rood, en zwart, dat is aarde dacht ik, daar moet ik zuinig op zijn.
Gelukkig was ik niet de enige ongeluksvogel. Ik zag er meer. Moeder met huilend kind. Wat een verdriet. Bouwvakker met gebroken arm. Wat een pech. Een half uur later, op de spoedeisende hulp kijken ze niet op een kwartier, kwam de gipsmeester langs. Stond op zijn jas. Ik maak er wel wat van, riep hij tegen een collega. Succes riep die terug. Vaklieden onder mekaar. Dat ging dus goed komen. En ja hoor, een klein uur later, op de spoedeisende hulp vliegt de tijd, kwam de bouwvakker weer te voorschijn. Hij ging weer aan het werk. Met zijn hele arm in het gips. Loodzwaar. Hij probeerde ‘m met zijn andere omhoog te houden. Geen gezicht. Die mitella vertrouwde hij voor geen meter.
Ik kreeg bezoek van de ouderenarts. Vergis je niet: zij was niet oud, ik was het. En daarom kwam zij mij vragen wat we gingen doen in het geval dat. In het geval wat? Het hoge woord kwam eruit. Wel of niet reanimeren, bedoelde zij. Lopen we nu niet een beetje te hard van stapel, vroeg ik. Nee, voor het geval dat, zei zij nogmaals. Je ligt hier niet voor niets. Denk er over na. Ik probeerde er uit alle macht over na te denken. Echt, maar het lukte niet. Ik ben op mijn hoofd gevallen, zei ik tenslotte, daarom lig ik hier. Daar had zij begrip voor. We sloten een deal. Als het hier en nu in het ziekenhuis gebeurde, dan zou ze er nog een slinger aan geven. Als u er snel bij bent, anders liever niet, zei ik nog. Ze was al weg.
Zo dat was even schrikken, maar gelukkig ben ik nu weer thuis. En ik loop weer op straat. De onbenulligste dingen vallen me op. De afdruk van een blad op een tegel bijvoorbeeld. Het moet niet gekker worden. Ook al weer een keer naar de sportschool geweest. Alleen om mijn gezicht te laten zien hoor. Wat ik daar meemaakte. De vrouwen vielen me spontaan om de hals. Voorzichtig voorzichtig, riep ik nog, ik heb beloofd het wat rustiger aan te doen. Maar gelukkig trokken zij zich daar niets van aan. Als dat niet heilzaam is dan weet ik het niet meer. Ik voelde me gelijk een stuk beter.