En er was verder toch al niet veel te beleven…

Een schrikkelijke aanklacht

We hebben gisteren een bericht opgenomen betreffende het verdrinken van mevrouw Ewoldt te Oosterzee. Thans meldt men aan de bladen het volgende:

Zaterdag werd te Heerenveen gevankelijk binnengebracht dominee A. Ewoldt predikant bij de Herv. Gem. te Oosterzee wiens vrouw Vrijdagavond bij Spannenburg verdronk. Hij wordt verdacht daaraan niet onschuldig te zijn. Het was algemeen bekend, dat de verstandhouding tusschen de echtgenooten veel te wenschen liet. Ds. E. had nogal eens omgang met vrouwen, werd daarvoor reeds een paar maal door het Classicaal Kerkbestuur gestraft en nu was bij dat college weer een dergelijke zaak tegen hem in onderzoek.

Na aankomst In het paleis van justitie werd de verdachte door den rechter van instructie, mr. Boschleo, gehoord, waarop hij naar de gevangenis werd gebracht. Ds. E. toonde zich over 't geheel vrij kalm, Zondagmorgen zijn mr. Roschloo, mr. Visscher, subst.-officier van justitie en de subst-griffier mr. Van Imhoff met dr. Peters naar Oosterzee vertrokken tot het instellen van nader onderzoek en lijkschouwing. Onder justitiegeleide werd ook de verdachte derwaarts gevoerd om geconfronteerd te worden.

Eerst 's avonds te 9.20, keerde de justitie van haar onderzoek te Spannenburg terug. Opgewacht door heel wat menschen, werd de verdachte door de rijksveldwacht naar de gevangenis te Heerenveen overgebracht. Nu en dan hoorde men uitingen van afkeuring. Het lijk van de verdronkene werd door de doctoren Peters te Heerenveen en IJkema te St. Nicolaasga geschouwd in de modelboerderij van jhr. van Eisinga, bij Spannenburg, bewoond door den veehouder Schaap.
Daar was het lijk Vrijdagnacht gebracht. Wij vernemen,dat bij de sectie gebleken is, dat mevrouw E. gestorven ten gevolge van verstikking is en dat niets gebleken is omtrent voorafgaande worging, zooals het gerucht verspreid werd.
Toen ds. E. bij het lijk gebracht werd gaf hij teekenen van ontroering.

Ter plaatse, waar mevrouw verdronk moest de verdachte inlichtingen geven. Volgens beklaagde heeft zich de zaak als volgt toegedragen:

Het echtpaar was Vrijdagavond op de terugreis van Speek per fiets. Het was ongeveer 10 uur en zeer mistig. Mevrouw had zich vermoeid gevoeld en daarom was hij vooruit, gereden, doch niet ver. Er moest een brug gepasseerd worden. Toen hij deze eenige oogenblikken gepasseerd was, hoorde hij een gil. Direct was hij teruggekeerd naar de brug, zag dat zijne vrouw in het water lag en spoedde zich ter redding. Zich met de eene hand vasthoudende aan de rollaag, had hij den mantel van mevrouw kunnen grijpen en had haar op den wal getrokken. De levensgeesten waren toen reeds geweken en hij was geloopen naar de woning, waarin een arbeider der modelboerderij woont en had deze opgeklopt. Met elkaar was men toen weer naar de plaats des onheils teruggekeerd en werd het lijk meegenomen. Hij verklaarde bij de poging tot redding natte voeten te hebben gekregen, ongeveer tot den enkel.

Door de politie is de diepte van het water bij de rollaag gepeild; er staat daar ruim 5 voet water. Zeer onwaarschijnlijk is het dus, dat de voeten van den verdachte slechts nat waren tot bij den enkel. Daarop gewezen, verklaarde hij, dat zulks mogelijk was, wijl hij zich had vastgehouden aan den rollaag.

Bij nader onderzoek blijkt ons, dat ds. E. ten gevolge zijner liefdesavonturenreeks in zijn betrekking was geschorst en door het Classicaal Kerkbestuur tot ontslag voorgedragen. Woensdag zal in deze de beslissing vallen. In den laatsten tijd kwam ds. E. veel te Leeuwarden, waar hij bezoeken aflegde bij eene dienstbode, die vroeger bij hem had gediend en met wie hij omgang had.

Het is te begrijpen, dat deze zaak sensatie verwekt. Ds. E. rechtzinnig predikant, stond bekend als uitnemend redenaar. Het echtpaar heeft vier, nog jeugdige kinderen.

(Artikel uit de Stichtsche Courant van 20-02-1912 pagina 2)

*

Rechtzaak tegen ds. E. te Oosterzee
Voor de rechtbank te Heerenveen dient heden de zaak tegen ds. E. te Oosterzee. Wij laten hieronder volgen een relaas van de feiten die aanleiding hebben gegeven tot zijn inhechtenisneming.
In den avond van 16 Febr. j.l., omstreeks 10 uur, werd er op de ruiten geklopt bij den arbeider H. Bouwstra, wonende aan den rijksstraatweg onder Tjerkgaast. B. was, omdat hij twee zwagers op visite had, nog op en ging dadelijk naar de deur. Daar stond een heer, dien hij naderhand herkende als dominee E. te Oosterzee, die hem toeriep: „Mijn vrouw is in de sloot gefietst, zij ligt bij het brugje, help mij."
Dadelijk ging men ter redding, men vond in de duikersluis mevrouw E. liggen, met het hoofd voorover op den graskant. Dadelijk zagen de mannen wel dat mevrouw al een lijk was. Een hunner zei aan dominee „ze ligt nog heelemaal te water", waarop ds. E. antwoordde: „ik was niet bij machte haar er verder uit te halen."
Het lijk werd naar de boerderij van Schaap gebracht. "Wijl het algemeen bekend was dat de verstandhouding tusschen ds. E. en zijn vrouw zeer slecht was, tengevolge zijn levenswandel (waarom hij reeds voor de 2e maal geschorst was), vond men de zaak verdacht.
De justitie gaf last ds. E. aan te houden, stelde een loco onderzoek in en gelastte de doctoren Peters te Heerenveen en IJkema te St. Nicolaasga het lijk te schouwen. Al spoedig verleende de rechtbank rechtsingang, met bevel tot gevangenhouding en instructie.
Het onderzoek werd geleid door mr. J. Boschloo, rechter-commissaris. Vier personen werden gehoord. Ds. E. bleef steeds volhouden, dat het een ongeluk was, 't was mistig, zijn vrouw, die achter hem reed, was van 't fietspad geraakt en te water gereden. Direct was hij ter hulp gesneld, maar kon haar niet op 't droge trekken. Toen had hij hulp gehaald. In dien geest schreef hij ook aan zijn familie, welke brieven in het Nieuwsblad van Friesland gepubliceerd werden. Hij was onschuldig, 't was een ongeluk geweest.
Den 20 Maart werd de voorloopige hechtenis van den verdachte met 30 dagen verlengd. Bij de instructie was gebleken, dat mevrouw E. bezweken was aan vooraf gepleegd uiterlijk geweld en toen te water was geworpen. Geen ongeluk dus, maar misdaad. De instructie werd voortgezet en het 0.M. requireerde, na sluiting van het onderzoek, tot verwijzing van den beklaagde naar de terechtzitting.
Den 18en April beschikte de rechtbank op dit requisitoir afwijzend, zij vond geen voldoende termen ds. E. ter terechtzitting te verwijzen en stelde hem in vrijheid. Van deze beschikking ging het 0.M. in verzet bij het gerechtshof te Leeuwarden, waarvan de kamer van burgerlijke zaken gelaste, dat ds. E. te Heerenveen zou terecht staan, ter zake het hem bij dagvaarding ten laste gelegde. Direct werd ds. E. opnieuw gearresteerd en te Heerenveen in preventieve hechtenis gesteld.
Heden werd deze zaak aldaar behandeld. De rechtbank is samengesteld als volgt: president mr. Cleveringa, rechters mrs. De Greve en v. d. Leij. 0. M. mr. Visscher, substituut-officier, griffier mr. van Imhoff, substituut-griffier. Als verdediger treedt op mr. L. W. v. Gigh te Amsterdam. Het O. M. heeft 28 getuigen à charge gedagvaard; de verdediger twee getuigen-deskundigen à decharge, nl. prof. Spronck te Utrecht en dr. Schoo te Amsterdam.
Reeds te acht uur stelde het publiek zich op voor het Paleis van Justitie en moest door den rijksveldwachters in bedwang gehouden worden. Te 9 uur werd de zitting geopend. De beklaagde ds. E. blijkt eerst wat zenuwachtig te zijn. Hij antwoordt zacht op de hem gestelde vragen. Hij blijft bij zijn vroegere verklaring van het gebeurde. Zijn vrouw is door een ongeluk om het leven gekomen. Eerst ontkent hij in nauwe betrekking tot zijn dienstbode Lamkje van Z. te hebben gestaan, op aandringen van den officier en wegens zijn verklaringen vroeger voor den rechter van instructie afgelegd, komt hij later op die bekentenis terug. Hij erkent dat de verhouding tusschen hem en zijn vrouw soms wel iets te wenschen overliet. Hij wenscht zich niet uit te laten over de motieven waarvoor hij tweemaal geschorst werd. Volgens beklaagde is dit een kwestie behoorende tot de competentie van het provinciaal kerkbestuur. De le getuige, dr. Peters, die de schouwing mede heeft verricht, licht het visum repertum toe. Naar zijn meening is mevr. E. eerst tegen het hoofd geslagen waardoor zij bewusteloos geworden is. Toen is zij geworgd door haar het hoofd krachtig voorover te drukken op de halsboord. De verdediger, mr. Van Gigh onderwerpt deze getuigedeskundige aan een kruisvuur van vragen, omdat deze deskundige zoo pertinent zyn oordeel uitspreekt. Pleiter vraagt of mevr. E. niet tegen een boom kan zijn gereden, op het stuur of frame van de fiets gevallen en aldus verwond zijn. De deskundige acht dit niet waarschijnlijk. Te één uur wordt de zitting geschorst tot twee uur. Dan wordt het verhoor van dr. Peters voortgezet. Na de pauze wordt dr. IJkema te St. Nicolaasga gehoord. Deze vond bij de gewone lijkschouwing de hals en het hoofd opgezwollen. Daardoor kwam hem de zaak verdacht voor en waarschuwde hij den burgemeester, die een onderzoek instelde. Daarbij bleek dat ds. E. dien avond zeer gejaagd was. Overigens gaat deze deskundige, die later ook de sectie verrichtte, mede met de conclusies van dr. Peters. Omtrent de wijze van redding die de beklaagde aangeeft heeft de deskundige bezwaar. Beklaagde had dan niet droog kunnen blijven. Ds. E. merkt op dat alles zoo snel is geschied, dat men zich daardoor niet alles herinneren kan. Dr. van Schoo te Amsterdam, getuige a décharge en deskundige, meent dat geen teekenen van uitwendig geweld vóór de dood intrad zijn gevonden.

(Artikel uit de Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant 05-06-1912 pagina 2)

De dominee werd bij gebrek aan een deugdelijke bewijsvoering vrijgesproken, maar toch op 3 juni 1912 door het kerkbestuur definitief uit zijn ambt gezet. In 1909 was hij al een keer voor een jaar geschorst geweest, met verlies van drie maanden traktement, wegens zijn onchristelijke levenswandel en nu was kennelijk de maat vol.
Abel Ewoldt trouwde met zijn diensbode Lamkje van der Zande en verhuisde met haar naar Haarlem, waar hij een boekwinkel opende. Hij overleed op 22 april 1932 te Amsterdam.

https://allardpierson.nl/blog/album-academicum-het-verhaal-van-een-dominee/

*

Waar zachte banden andren binden,
In eigen huis, droeg zij haar zwaarste kruis.
Haar liefde mocht slechts ontrouw vinden
Gods trouw zij met haar in zijn Vaderhuis.

Bronnen:
Delpher, zoek: dominee PROX Oosterzee (bij resultaten filteren op 1912. Sorteer op datum (0-9)
Zie ook: www.spanvis.com en www.allefriezen.nl en www.online-begraafplaatsen.nl